Giữa những địa danh quen thuộc của Huế, có những ngôi chùa không quá đông du khách nhưng chứa đựng cả một câu chuyện dài của đất Cố đô. Chùa Đông Thiền, còn được gọi là Đông Thuyền, chính là một nơi như vậy.
Tọa lạc trên một ngọn đồi nhỏ thuộc khu vực Thủy Xuân, chùa nổi bật giữa màu xanh của cây cối với vẻ yên bình và kín đáo. Không gian ấy trở nên đặc biệt hơn bởi những câu chuyện lịch sử phía sau, gắn liền với triều Nguyễn, Công chúa Nguyễn Phúc Ngọc Cơ và truyền thuyết dân gian “Trống Đông Thiền, chuông Thiên Mụ”.
Trong khi những ngôi chùa nổi tiếng của Huế thường gây ấn tượng ngay từ lần đầu ghé thăm, Đông Thiền lại giống như một nơi cần được khám phá một cách từ tốn. Càng nhìn kỹ và lắng nghe về lịch sử, người ta càng thấy nơi đây chứa đựng nhiều điều đáng nhớ.
Ngôi cổ tự nằm giữa màu xanh của Thủy Xuân
Chùa Đông Thiền nằm trên một ngọn đồi có dáng tròn như mai rùa. Dưới chân đồi là một dòng khe uốn quanh, phía xa là những khoảng ruộng và gò núi của vùng Thủy Xuân. Không gian nhiều cây xanh khiến ngôi chùa có cảm giác tách khỏi sự náo nhiệt của phố xá, dù vẫn nằm trong thành phố Huế.
Đi qua cổng chùa, điều dễ nhận thấy là sự giản dị. Không gian không quá rộng, những mái ngói, hàng cây và các nếp nhà nằm hài hòa với nhau. Màu gỗ cũ của kiến trúc nhà rường càng làm cho nơi này mang một vẻ trầm mặc rất riêng.
Chùa được khai sơn bởi thiền sư Tế Vỹ, một vị thuộc dòng Lâm Tế và là đệ tử của Tổ Liễu Quán. Ban đầu, nơi đây chỉ là một thảo am nhỏ. Về sau, qua nhiều biến động, chùa được tái thiết và dần trở thành một địa điểm gắn bó với lịch sử Phật giáo cũng như đời sống của tầng lớp hoàng tộc triều Nguyễn.
Câu chuyện về Công chúa Ngọc Cơ
Một trong những câu chuyện khiến Đông Thiền được nhiều người biết đến là mối duyên giữa ngôi chùa và Công chúa Nguyễn Phúc Ngọc Cơ, con gái thứ mười ba của vua Gia Long.
Sau khi chồng và hai người con qua đời, Công chúa Ngọc Cơ xuất gia. Đầu thế kỷ XIX, bà cùng sự trợ cấp của triều đình và tiền riêng đã mua lại, tái kiến ngôi chùa trên nền cũ, đặt tên là Đông Thiền và tôn trí long vị của thiền sư Tế Vỹ để thờ phụng. Bà cũng cho xây dựng từ đường trong khuôn viên để thờ chồng, con và gia đình bên chồng.
Câu chuyện ấy khiến Đông Thiền không chỉ là một nơi tu hành. Ngôi chùa còn trở thành một phần trong câu chuyện về những nữ nhân hoàng tộc tìm đến đời sống Phật giáo sau những biến cố riêng.
Đứng trong không gian yên tĩnh của chùa, những câu chuyện ấy dường như không còn quá xa xôi. Lịch sử ở đây không nằm trên những trang sách, mà hiện diện qua bia đá, mái chùa, những di vật cũ và cả không gian mà nhiều thế hệ đã gìn giữ.
Nét Huế trong kiến trúc nhà rường
Một điểm đáng chú ý của Đông Thiền là kiến trúc vẫn mang nhiều đường nét của một ngôi chùa cổ xứ Huế. Chánh điện là kiểu nhà rường ba gian hai chái, với phần mái và các chi tiết trang trí mang vẻ trang nhã, không quá cầu kỳ.
Bên trong, màu gỗ sẫm hòa cùng ánh sáng tự nhiên tạo nên cảm giác ấm và tĩnh. Những chi tiết chạm khắc, hoành phi, câu đối và các vật dụng thờ tự khiến người ghé thăm có thể cảm nhận rõ hơn dấu ấn của mỹ thuật Huế xưa.
Cổng tam quan cũng là một điểm dễ gây chú ý với màu lam, mái ngói và những mảng trang trí sành sứ. Tất cả tạo nên một tổng thể vừa cổ kính vừa nhẹ nhàng, đúng với vẻ đẹp thường thấy ở những công trình tín ngưỡng lâu đời của Huế.
Đông Thiền từng trải qua những giai đoạn xuống cấp và được phục hồi. Năm 1987, chùa được đại trùng tu dưới sự tổ chức của Sư bà Thích Nữ Diệu Không và Sư cô Thích Nữ Diệu Đạt, nhờ đó không gian chùa được gìn giữ và tiếp tục duy trì sinh hoạt cho đến nay.
“Trống Đông Thiền, chuông Thiên Mụ”
Nếu có một câu nói khiến người ta nhớ đến Đông Thiền ngay cả khi chưa từng đặt chân tới đây, đó có lẽ là “Trống Đông Thiền, chuông Thiên Mụ”.
Chiếc trống cổ của chùa từng được truyền tụng là một trong những chiếc trống lớn nhất ở Huế, với đường kính khoảng 2 m và chiều dài khoảng 3 m. Theo tư liệu hiện có, chiếc trống đã hư hỏng và được lưu giữ trong kho, nhưng câu chuyện về nó vẫn còn trong ký ức và những lời kể về ngôi chùa.
Đặt chiếc trống bên cạnh tiếng chuông Thiên Mụ trong câu ca dân gian, người Huế đã tạo nên một cách gọi rất đẹp cho hai âm thanh gắn với đời sống tâm linh của Cố đô.
Ngày nay, có thể du khách sẽ không còn được nghe tiếng trống ấy vang lên như trong những câu chuyện xưa. Nhưng chỉ cần biết về một chiếc trống từng nổi tiếng đến vậy, hành trình tìm hiểu Đông Thiền cũng đã có thêm một lớp ký ức thú vị.
Những dấu tích còn lại qua thời gian
Điều đáng chú ý ở Đông Thiền không chỉ nằm ở kiến trúc, mà còn ở những di vật vẫn được lưu giữ trong chùa. Qua từng hiện vật, người đến sau có thể hình dung phần nào về lịch sử và những biến đổi của ngôi cổ tự qua thời gian.
Trong số đó có khánh đồng có niên đại năm 1767, bia đá dựng vào năm Minh Mạng 19 (1838) và tấm biển sơn son thếp vàng từ thời vua Thiệu Trị. Chùa còn lưu giữ các tượng thờ cùng nhiều đồ thờ tự có giá trị về lịch sử và nghệ thuật.
Một dấu mốc đáng nhớ khác là năm 1844, Công chúa Ngọc Cơ đứng ra làm hội chủ trong việc đúc chuông cho chùa. Quả chuông trở thành một phần trong câu chuyện về bà và Đông Thiền, bên cạnh những dấu tích khác còn được lưu lại đến ngày nay.
Những hiện vật ấy không cần được đặt vào một không gian quá cầu kỳ để gây chú ý. Chúng hiện diện giản dị trong ngôi chùa, mỗi món gắn với một niên đại, một câu chuyện và những con người từng góp phần tạo nên diện mạo Đông Thiền hôm nay.
Đến Đông Thiền để tìm một khoảng lặng
Có lẽ không cần dành quá nhiều thời gian cho một chuyến ghé Đông Thiền. Một buổi sáng hoặc chiều thong thả cũng đủ để đi quanh khuôn viên, ngắm những nếp nhà rường, hàng cây và dành đôi phút ngồi lại trong sân chùa.
Đông Thiền không phải nơi cố gắng tạo ấn tượng ngay từ cái nhìn đầu tiên. Không gian vừa phải, ít tiếng người, những tán cây xanh bao quanh các công trình cũ. Sau khi tìm hiểu câu chuyện về Công chúa Ngọc Cơ, chiếc trống cổ hay những di vật còn được lưu giữ, bạn có thể ngồi xuống một lúc, để mắt mình quen với từng mái ngói, khoảng sân và nhịp sống nơi đây.
Có lẽ đó cũng là một cách để hiểu thêm về Huế.
Không chỉ qua những công trình nổi tiếng hay các điểm tham quan đông khách, mà qua những nơi nhỏ hơn, nơi lịch sử và đời sống tâm linh vẫn được gìn giữ trong nhịp sống thường ngày, lặng lẽ đi cùng thành phố qua nhiều thế hệ.
Kinh nghiệm ghé thăm chùa Đông Thiền
- Trang phục: Ưu tiên trang phục kín đáo, gọn gàng và lịch sự khi tham quan chùa.
- Giữ sự yên tĩnh: Nói chuyện vừa đủ nghe, hạn chế làm ảnh hưởng đến không gian sinh hoạt và tu tập, nhất là quanh chính điện.
- Chụp ảnh: Trước khi chụp người đang sinh hoạt hoặc tu học, nên quan sát hướng dẫn tại chùa và xin phép khi cần.
- Kết hợp lịch trình: Đông Thiền nằm ở khu vực Thủy Xuân, có thể kết hợp cùng các điểm tham quan khác ở phía nam thành phố Huế để chuyến đi thuận tiện hơn.
Đông Thiền – một câu chuyện rất Huế
Có những nơi ở Huế khiến người ta nhớ bởi cảnh sắc. Đông Thiền lại để lại ấn tượng từ những câu chuyện phía sau một mái chùa lặng lẽ.
Từ dấu chân của thiền sư Tế Vỹ, câu chuyện xuất gia của Công chúa Ngọc Cơ, những di vật đã đi qua hàng trăm năm cho đến câu ca “Trống Đông Thiền, chuông Thiên Mụ”, mỗi dấu tích đều góp một phần vào câu chuyện của ngôi cổ tự.
Ghé Đông Thiền, có lẽ không cần một lịch trình quá vội. Chỉ cần đi chậm qua sân chùa, ngắm những mái ngói cũ, nghe tiếng cây lá và dành thêm chút thời gian tìm hiểu những câu chuyện còn được lưu lại.
Giữa một Huế quen thuộc với nhiều điểm đến nổi tiếng, Đông Thiền vẫn giữ cho mình một nét riêng: không ồn ào, không phô bày, nhưng đủ để người ta nhớ về một góc Huế đã lặng lẽ đi qua nhiều thế hệ.
